Don’t Look Up แบบสารพิษที่มากับแม่น้ำ อันตรายที่เราทำได้แค่รอวันพัง

หากคุณเคยดูหนัง “Don’t Look Up” แล้วรู้สึกสิ้นหวัง ขอให้รู้ว่าเรื่องราวนั้นอาจจะใกล้ตัวกว่าที่คิด…แค่คุณลองมองขึ้นไปที่แม่น้ำกก

แม่น้ำกกกับแม่น้ำสายที่เราเคยรู้จัก

แม่น้ำสายนี้เคยเป็นทั้งแหล่งอาหาร แหล่งน้ำ แหล่งพักผ่อนของผู้คนในเชียงรายและพื้นที่ใกล้เคียง แต่ในวันนี้ กลายเป็นทางผ่านของน้ำเสียที่ปนเปื้อนโลหะหนัก สารพิษจากกระบวนการสกัดหา rare earth และที่น่าเศร้ากว่านั้นคือ…ไม่มีใครหยุดมันได้เลย

มาจากไหน?

คำตอบคือ “มาจากพม่า” โดยเฉพาะพื้นที่ที่ควบคุมโดยกองกำลัง UWSA (United Wa State Army) ที่ได้รับการสนับสนุนจากจีนมาอย่างยาวนาน รายงานจาก Shan Human Rights Foundation ชี้ชัดว่าเหมือง rare earth กำลังขยายตัวอย่างมหาศาลในพื้นที่นี้ น้ำเสียจากเหมืองเหล่านี้จะไหลลงแม่น้ำสาขาที่เชื่อมต่อกับแม่น้ำโขง และสุดท้ายก็ไหลเข้ามายังแม่น้ำกกกับแม่น้ำสายที่เชียงราย

ทำไมถึงโทษจีน ?

เพราะรัฐว้าไม่สามารถใช้ประโยชน์จากแร่พวกนี้ได้ด้วยตัวเอง พม่าก็ไม่มีเทคโนโลยีสกัดหรือตลาดรองรับ แต่จีนคือประเทศเดียวที่สามารถนำ rare earth ไปใช้ในอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์และชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ระดับโลก พูดง่ายๆ คือ จีนได้ของ จ่ายเงิน และไม่ต้องแบกรับความเสี่ยงด้านสิ่งแวดล้อมเลยแม้แต่น้อย

ทั้ง ว้า – พม่า – จีน ต่างก็รู้…แต่ไม่สน

ว้า จะบอกว่า “เราไม่ได้ควบคุมเหมือง” ทั้งที่พื้นที่อยู่ภายใต้อำนาจตนเอง กับมีหลักฐานชัดเจนว่ากองกำลังวางแนวป้องกันไว้ให้เหมืองพวกนั้น
รัฐบาลพม่า จะบอกว่า “พื้นที่นั้นอยู่นอกเขตอำนาจรัฐ” “เราไม่สามารถเข้าไปจัดการได้” แต่ความจริงก็แค่แกล้งทำเป็นมองไม่เห็น
รัฐบาลจีน จะบอกว่า “เราไม่สนับสนุนกิจกรรมผิดกฎหมาย” โดยไม่พูดถึงสิ่งแวดล้อมแม้แต่นิดเดียว แล้วก็แกล้งนิ่ง ซื้อเวลา และรับแร่เข้าประเทศต่อไป
นี่คือการจับมือกันแบบ Loose Alliance ที่สร้างความตายอย่างเงียบงันผ่านแม่น้ำที่ไม่มีใครอยากมอง

แล้วรัฐบาลไทยล่ะ?

เงียบสนิท…

เพราะไม่กล้าชนกับจีน
เพราะเกรงใจพม่า
และเพราะประชาชนไทยก็ยังไม่รู้ ไม่สน หรือไม่คิดว่าเรื่องนี้ร้ายแรงพอที่จะลุกขึ้นมาทำอะไร

ทั้งที่สารพิษเหล่านี้เข้าสู่ห่วงโซ่อาหารแล้ว
ทั้งที่น้ำในแม่น้ำไม่สามารถนำมาใช้ได้ทันทีอีกต่อไป
ทั้งที่ความเสียหายเกิดขึ้นแล้ว

คนไทยกับรัฐบาลไทยมีทางเลือกอะไร?

หยุดทุกกิจกรรมชายแดนทันที
รวมถึงการค้าชายแดน, ลำเลียง, การเดินทาง และการประสานความร่วมมือ เพื่อกดดันตรงไปที่ พม่ากับจีน ผ่านช่องทางการค้าระดับชาติและการฑูต
หนีออกจากพื้นที่
เพราะไม่มีใครรับประกันได้ว่าน้ำที่คุณใช้ หรือข้าวที่คุณปลูก ไม่ปนเปื้อนสารพิษ
รอวันตาย
ไม่ได้แย่ขนาดตายทันที แต่อายุขัยสั้นกว่าทั้งประเทศโดยเฉลี่ย

แม่น้ำอาจไม่ใช่ “ดาวหายนะ” ที่พุ่งมาชนโลกแบบในหนัง
แต่มันคือน้ำที่พาเอาพิษเข้ามาสู่ชีวิตเราอย่างต่อเนื่องโดยที่ไม่มีใครหยุดมันได้

และในประเทศที่ประชาชนไม่มีสิทธิ์จะเปลี่ยนทิศทาง
บางทีสิ่งที่ทำได้ก็มีแค่…

“อย่าเงยหน้า”